Mediacja w poszczególnych krajach Unii Europejskiej ma podobne założenia – strony same uzgadniają satysfakcjonujące porozumienie. Pewne różnice pomiędzy regulacjami państw mogą dotyczyć regulacji mediacji czy też kwalifikacji mediatora. Poniżej przedstawiliśmy kluczowe kwestie, o których należy pamiętać w kontekście tych różnic, a także podobieństw.
Rola Unii Europejskiej
Unia Europejska promuje pozasądowe metody rozwiązywania konfliktów takie jak mediacje. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/52/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie niektórych aspektów mediacji w sprawach cywilnych i handlowych ma zastosowanie do państw UE i dotyczy sporów transgranicznych w sprawach cywilnych i handlowych. Dyrektywa w sprawie mediacji zawiera kilka wskazań dla państw członkowskich:
- państwa członkowskie mają wspierać opracowywanie dobrowolnych kodeksów postępowania i stosowanie się do nich przez mediatorów oraz organizacje świadczące usługi mediacji, a także inne skuteczne mechanizmy kontroli jakości świadczonych usług mediacji
- państwa członkowskie mają wspierać wstępne szkolenia mediatorów i kontynuację tych szkoleń, aby zagwarantować stronom skuteczne, bezstronne i kompetentne prowadzenie mediacji
- sąd rozpoznający sprawę może, jeśli jest to właściwe oraz po uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, zachęcić strony do skorzystania z mediacji w celu rozwiązania sporu oraz do uczestnictwa w sesji informacyjnej na temat korzystania z mediacji
- państwa członkowskie zapewniają stronie lub jednej ze stron, za wyraźną zgodą pozostałych stron, możliwość wystąpienia z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności pisemnej ugodzie zawartej w drodze mediacji
- państwa członkowskie dopilnowują, aby, o ile strony nie postanowią inaczej, mediatorzy ani inne osoby zaangażowane w przeprowadzenie postępowania mediacyjnego nie były zmuszane w postępowaniu sądowym lub arbitrażowym dotyczącym spraw cywilnych lub handlowych do składania zeznań dotyczących informacji uzyskanych w wyniku postępowania mediacyjnego albo z tym postępowaniem związanych, z wyjątkiem określonych w dyrektywie sytuacji
- państwa członkowskie dopilnowują, aby wygaśnięcie okresów przedawnienia w trakcie postępowania mediacyjnego nie odebrało stronom, które próbują rozwiązać spór w drodze mediacji, możliwości wszczęcia w późniejszym czasie postępowania sądowego lub arbitrażowego dotyczącego tego sporu
- państwa członkowskie wspierają wszelkimi środkami, które uznają za właściwe, w szczególności za pośrednictwem stron internetowych, udostępnianie ogółowi społeczeństwa informacji dotyczących sposobu nawiązania kontaktu z mediatorami i organizacjami świadczącymi usługi mediacji.
Kierunki w mediacji w Europie
W państwach Europy obserwowane są pewne tendencje dotyczące mediacji. Zaliczyć do nich można kierunki takie jak:
- próba regulacji dotyczących mediacji w autonomicznej ustawie
Przepisy dotyczące mediacji mogą znajdować się w kilku lub nawet kilkunastu aktach prawnych albo w jednym miejscu, które kompleksowo reguluje prawa i obowiązki mediatora, proces mediacji, zasady wynagradzania mediatora i skutki zawartej ugody. W Polsce przepisy dotyczące mediacji są rozproszone w kilku aktach prawnych jak Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks postępowania karnego czy ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, przy czym nie ma jednego aktu normatywnego który regulowałby całościowe kwestię mediacji. W państwach Unii Europejskiej widoczny jest trend do kompleksowej regulacji mediacji w jednym, autonomicznym akcie normatywnym np. ustawie. Nie oznacza to, że przepisy o mediacji znajdują się wyłącznie w tym jednym akcie prawnym. Obecnie część państw ma autonomiczną ustawę mediacyjną, która zwykle określa zasady i warunki prowadzenia mediacji w różnych dziedzinach prawa. Do takich państw należą m.in.: Niemcy, Bułgaria, Włochy, Estonia, Portugalia, Rumunia, Litwa.
- profesjonalizacja usług
W krajach Europy widać pewną tendencję do zwracania uwagi na konieczność należytego przygotowania do pełnienia roli mediatora. Zwraca się uwagę, że prawidłowo przygotowany mediator może pomóc stronom w rozwiązaniu konfliktu, natomiast mediator, który nie ma odpowiedniej wiedzy i umiejętności może niestety zaszkodzić sprawie i swoim zachowaniem zniechęcić strony do mediacji. Widoczna jest tendencja do profesjonalizacji usług mediatorów m.in. przez obowiązek odbywania pewnych szkoleń czy precyzyjne określanie kto może pełnić rolę mediatora.
W poszczególnych państwach istnieją pewne różnice co do tego kto może być mediatorem. W Polsce tak jak w Bułgarii czynny sędzia nie może być mediatorem. Natomiast w Danii mediatorem może być sędzia, urzędnik sądowy albo adwokat zatwierdzony przez sąd. Z kolei w Estonii i Finlandii mediatorem może być sędzia (po ukończeniu specjalistycznego szkolenia). W Estonii ustawa o postępowaniu pojednawczym, przewiduje, że rozjemcą może być każda osoba fizyczna, do której strony zwróciły się o występowanie w tym charakterze. Rolę rozjemcy mogą pełnić adwokaci i notariusze oraz organy władzy państwowej lub lokalnej. W Finlandii mediację sądową prowadzi sędzia sądu rejonowego i jest to jedno z zadań sędziego.
- odpłatność mediacji
Mediacja z reguły jest odpłatna. Takie rozwiązanie jest przyjęte w Belgii, Niemczech, Estonii, Rumunii, Słowacji i Malcie. W niektórych państwach mediacja jest nieodpłatna, ale poszczególne regiony mogą wprowadzić cenę postępowania mediacyjnego dla osób, którym nie przysługuje pomoc prawna (Hiszpania). Mediacja bywa też nieodpłatna w sprawach karnych (Francja, Finlandia, Szwecja).
Mediacja jest najczęściej tańsza dla zainteresowanych niż postępowanie sądowe, a koszty mediacji pokrywane są przez strony po połowie. W niektórych państwach za mediację sądową pobierana jest taka opłata jak w innych sprawach prowadzonych przez sąd (Finlandia).
- rola państwa w zagwarantowaniu uprawnień mediatorów
Rozwój mediacji w Europie i popularyzacja tego zawodu sprawia, że jest coraz więcej mediatorów. Mogą zostać ustanowione mechanizmy, który będą gwarantem należytego przygotowania do prowadzenia mediacji. Poszczególne państwa wprowadzają różnorodne metody, aby mieć wpływ na gwarancję uprawnień osób chcących pełnić funkcję mediatora. Mogą to być egzaminy państwowe (rozwiązanie we Francji dotyczące spraw rodzinnych, przy czym uzyskanie państwowego dyplomu mediatora rodzinnego nie jest warunkiem koniecznym prowadzenia mediacji rodzinnej, ale jest konieczne do zatrudnienia w akredytowanej służbie mediacji rodzinnej), listy mediatorów prowadzone przez państwowe centrum mediacji (Maltański Ośrodek Mediacji, szwedzka Krajowa Administracja Sądowa) lub organy centralne – ministra sprawiedliwości czy ministra administracji publicznej i sprawiedliwości (Czechy, Włochy, Austria, Słowacja, Węgry). Czasami mediator jest autoryzowany przez ustalony podmiot (Rada do spraw Mediacji w Rumunii) albo państwowa komisja reguluje zasady szkolenia mediatorów, ale samo szkolenie jest organizowane przez sektor prywatny (Belgia).
- odpowiedzialność zawodowa mediatorów
W niektórych państwach mediator jest zobowiązany do posiadania ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania zawodu mediatora (Francja, Irlandia). Temat odpowiedzialności cywilnej mediatora jest o tyle ciekawy, że rola mediatora bardziej przypomina umowę starannego działania niż umowę o dzieło. Mediator nie zobowiązuje się, że doprowadzi strony do porozumienia, ani też, że porozumienie będzie miało określoną treść, ponieważ na treść porozumienia wpływ mają strony. Rolą mediatora jest wspieranie stron w procesie dochodzenia do porozumienia. Odpowiedzialność z tytułu działalności zawodowej mogłaby dotyczyć błędów popełnionych przez mediatora w trakcie mediacji.
.Jeśli chcesz wiedzieć więcej o mediacjach w Polsce i zmianach w prawie, zajrzyj na nasz blog Nowa mediacja lub skontaktuj się z naszym mediatorem.
