Często małżonkowie zastanawiają się, czy istnieje alternatywa dla postępowania rozwodowego i czy w mediacji można uzyskać rozwód. Niestety w mediacji nie można ustalić rozwodu, ale można uzgodnić warunki, na jakich odbędzie się przed sądem, co ułatwi i przyspieszy ten proces.
Orzeczenie o rozwodzie a mediacja
W polskim prawie o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód orzeka sąd. Oznacza to, że strony w mediacji nie mogą uzgodnić, że się rozwodzą. Jeśli ugoda zawierałaby takie postanowienie, to sąd nie zatwierdziłby jej. Mediacja nie może zastąpić rozwodu, który następuje przed sądem. Natomiast w mediacji małżonkowie mogą uzgodnić wszelkie kwestie związane z rozwodem, takie jak podział majątku czy opieka nad dziećmi. Jest to szczególnie istotne kiedy małżonkowie są skonfliktowani. W mediacji jest czas i przestrzeń na powiedzenie o swoich emocjach i propozycjach rozwiązania sporu. Mediator pomaga w szukaniu rozwiązań, które są satysfakcjonując dla obu stron. Uzgodnienie w mediacji spraw związanych z rozwodem pozwala na szybsze zakończenie postępowania przed sądem. Pozwala też na opanowanie emocji związanych z rozpadem małżeństwa. Umożliwia pójście do sądu po to, aby zatwierdzić uzgodnienia, a nie po to, aby ze sobą walczyć. Mediacja może pomóc w przygotowaniu zarówno małżonków/rodziców, jak i dzieci do rozwodu z poszanowaniem ich praw i uczuć
Jakie sprawy związane z rozwodem można uzgodnić w mediacji?
W mediacji małżonkowie mogą porozumieć się co do wszelkich kwestii związanych z wyrokiem rozwodowym zarówno majątkowych, jak i dotyczących opieki nad dziećmi czy relacji rodzinnych. Warto pamiętać, że nawet, gdy zapadnie korzystny dla jednej ze stron wyrok, nie spowoduje to naprawienia relacji. Jeśli małżonkowie mają dzieci, to i tak będą się spotykać i kontaktować, więc warto uzgodnić na własnych zasadach, jak będą wyglądały te relacje w przyszłości, Szczególnie ważne jest tu dobro dziecka.
W sprawach majątkowych małżonkowie mogą uzgodnić, co wchodzi w skład majątku, jaką wartość mają poszczególne przedmioty, jak wyceniają wartość całego majątku i jak chcą ten majątek podzielić. Strony mogą też ustalić kto kogo spłaci, kiedy spłata zostanie dokonana i w jakiej formie nastąpi.
W zakresie relacji rodzinnych małżonkowie mogą uzgodnić kto, w jakiej wysokości, formie i terminie będzie płacił alimenty. Strony mogą uregulować kwestie kontaktów dzieci z rodzicami – w tym jakie będzie miejsce zamieszkania dzieci, w jaki sposób będzie odbywał się kontakt drugiego rodzica z dziećmi (jeśli dziecko zamieszka z jednym rodzicem), z kim dziecko będzie spędzało poszczególne święta, wakacje, ferie, długie weekendy. Małżonkowie mogą w czasie mediacji ustalić kwestie dotyczące codziennego funkcjonowania dzieci jak edukacja, wybór szkoły, udział w zajęciach pozalekcyjnych, wyjazdy zagraniczne itd. Porozumienie może też obejmować postanowienia dotyczące kontaktów i przebywania z rodzinami małżonków. Szczególnie w sytuacji konfliktu warto, dla dobra dziecka, uzgodnić szczegółowo warunki opieki. Takie precyzyjne porozumienie rodzicielskie pomoże uniknąć konfliktów w przyszłości. Mediator specjalizujący się w sprawach rodzinnych może wspomóc strony w przygotowaniu porozumienia, które będzie obejmowało różnorodne zagadnienia. Małżonkowie w sytuacji konfliktu i w emocjach, mogą nawet nie pomyśleć o konieczności uregulowania niektórych kwestii, dlatego warto skorzystać z pomocy specjalisty.
Jak może wyglądać mediacja przed rozwodem?
Mediacja jest sposobem rozwiązywania konfliktów małżeńskich, jeśli stronom trudno jest się ze sobą porozumieć. Spotkanie z mediatorem może być początkiem naprawienia relacji małżeńskiej i ustalenia co zrobić dla ratowania małżeństwa. Mediacja może być też wykorzystana przez strony zdecydowane na rozwód do polubownego rozwiązania konfliktu.
- Małżonkowie, którzy znaleźli się w sytuacji konfliktowej mogą zgłosić się do mediatora, aby szukać rozwiązania przy wsparciu bezstronnej i neutralnej osoby – mediatora. Może się okazać, że kryzys jest możliwy do zażegnania i dzięki dobrej woli obu stron relacja zostanie naprawiona.
- Jeśli strony decydują się na rozwód, to mogą udać się do mediatora, aby porozumieć się w kwestiach okołorozwodowych. Do mediatora mogą zgłosić się samodzielnie (mediacja pozasądowa) nawet zanim jeszcze został złożony pozew rozwodowy albo ze skierowania sądu (mediacja sądowa). Sąd może wydać postanowienie o skierowaniu sprawy do mediacji z własnej inicjatywy lub na wniosek stron.
- Spotkania z mediatorem mogą odbywać się stacjonarnie lub zdalnie. Możliwe są także spotkania indywidualne, czyli rozmowa mediatora tylko z jedną stroną. W mediacji może też uczestniczyć pełnomocnik strony.
- Zazwyczaj mediacja obejmuje kilka spotkań. W czasie rozmów strony mogą uzgodnić szczegóły dotyczące ich dalszego funkcjonowania po rozwodzie jak kwestia alimentów i opieki nad dziećmi, kontakty z rodziną czy podział majątku. Mediator wspiera w prowadzeniu tych rozmów i szukaniu porozumienia.
- Jeśli małżonkowie dojdą do porozumienia, to zawierana jest ugoda mediacyjna. Ugoda jest podpisywana przez obie strony, więc aby doszło do jej zawarcia konieczna jest zgoda obu stron na jej postanowienia.
- Jeśli nie został wniesiony pozew rozwodowy, to strony mogą wnieść pozew o rozwód i przedłożyć ugodę, która będzie wskazywała na jakich warunkach strony chcą się rozstać. Natomiast jeśli mediacja była prowadzona ze skierowania sądu, to do sądu przekazywana jest ugoda wraz z wnioskiem o jej zatwierdzenie. Sąd widząc, że doszło do porozumienia stron w zakresie spraw rozstrzyganych zwykle przy rozwodzie (podział majątku, opieka nad dziećmi) dużo szybciej zakończy postępowanie. Wydanie wyroku rozwodowego jest możliwe nawet na pierwszym terminie.
Czy dziecko może brać udział w mediacji?
Dziecko może brać udział w mediacji rodzinnej w określonych sytuacjach, jeśli istnieje taka potrzeba.
Udział dziecka w mediacji może sprawić, że rodzice faktycznie skupią się na jego potrzebach i będą dążyć do porozumienia, zamiast pogłębiać konflikt. Obecność dziecka może pomóc w opanowaniu emocji i uświadomieniu stronom, że ich decyzje mają realny wpływ na przyszłość ich dziecka. Wypowiedź dziecka w spokojnej i bezpiecznej atmosferze może sprawić, że rodzice inaczej spojrzą na konflikt, który jest między nimi.
Dziecko, które uczestniczy w mediacji, powinno być na tyle dojrzałe, aby móc zrozumieć sytuację w której się znalazło. Jeśli będzie chciało, to może się wypowiedzieć. Jeśli małżonkowie zastanawiają się nad udziałem dziecka w mediacji, warto skonsultować to najpierw z mediatorem.
Przeciwwskazaniem do udziału dziecka w mediacji będzie sytuacja, w której dziecko miałoby zostać postawione w roli „obrońcy” jednego z rodziców i „przeciwnika” drugiego lub gdy istnieje podejrzenie, że dziecko jest zmanipulowane przez któregoś z nich. Także silny konflikt między rodzicami i brak umiejętności zapanowania nad emocjami może negatywnie wpłynąć na dziecko. Dopuszczalne jest spotkanie mediatora z dzieckiem za zgodą rodziców. Takie spotkanie pozwala na uniknięcie sytuacji, w której dziecko nie będzie chciało powiedzieć o swoich potrzebach czy oczekiwaniach związanych z konfliktem przy rodzicach.
Podsumowanie
W procesie mediacyjnym nie można uzyskać rozwodu, ale można go przyspieszyć. Kluczowe w całym procesie jest ustalenie priorytetów i realnych oczekiwań. Zastanów się nad całym scenariuszem, rozważ wszystkie za i przeciw i przemyśl dokładnie, na czym najbardziej Ci zależy. Skonsultuj się z doświadczonym prawnikiem, jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości!
Nasza kancelaria zajmuje się kompleksowym przygotowaniem do całego procesu mediacji – od przygotowania dokumentów po wyjaśnienie kwestii prawnych. Umów się na konsultację!
