Mediacja w sprawach medycznych

Mediacja w sprawach medycznych jest formą rozwiązywania sporów pomiędzy pacjentami lub ich bliskimi oraz lekarzami czy podmiotami leczniczymi. Wraz ze wzrostem świadomości prawnej pacjentów zwiększa się liczba spraw z obszaru szkód medycznych i błędów lekarskich. Rzeczona mediacja jest szansą na szybsze zakończenie konfliktu w sprawach medycznych.

To dobrowolny i poufny sposób rozwiązania konfliktu pomiędzy pacjentem lub jego najbliższymi i lekarzem lub podmiotem leczniczym przy udziale bezstronnej i neutralnej osoby trzeciej – mediatora.

Mediacja w sprawach związanych ze szkodami medycznymi czy błędami lekarskimi jest alternatywą dla długotrwałego procesu sądowego i pozwala polubownie zakończyć powstały spór. Umożliwia też zakończenie konfliktu na ustalonych przez strony zasadach i w konsekwencji szybsze uzyskanie spodziewanych rezultatów jak odszkodowanie lub zadośćuczynienie.

Regulacje prawne w sprawach medycznych

Błędy medyczne mogą powodować odpowiedzialność karną w przypadku podejrzenia popełnienia przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu jak na przykład: nieumyślne spowodowanie uszczerbku na zdrowiu, narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, nieumyślne spowodowanie śmierci.

Odpowiedzialność lekarza może też dotyczyć obszaru zawodowego i wynikać z naruszenia zasad etyki obowiązującej w zawodzie.

Regulacje dotyczące mediacji przed sądem lekarskim znajdują się w ustawie z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich. Sprawę do postępowania mediacyjnego pomiędzy pokrzywdzonym i obwinionym może skierować (z inicjatywy lub za zgodą stron) rzecznik odpowiedzialności zawodowej w czasie postępowania wyjaśniającego albo sąd lekarski w czasie postępowania przed sądem lekarskim. Funkcję mediatora pełni w izbie lekarskiej godny zaufania lekarz, którego wybiera Rada lekarska. Mediacja ta dotyczy postępowań w zakresie odpowiedzialności zawodowej lekarzy. Zawarcie ugody w postępowaniu dyscyplinarnym nie powoduje umorzenia sprawy. Ugoda mediacyjna może wpłynąć na mniejszą karą, ale nie sprawia, że postępowanie wobec lekarza zostaje umorzone – do postępowania mediacyjnego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego dotyczące postępowania mediacyjnego.

Jakich spraw medycznych może dotyczyć mediacja?

W mediacji mogą być rozwiązywane spory dotyczące:

błędów medycznych (w tym nieprawidłowe leczenie, błędna diagnostyka, nieprawidłowe decyzje, błędne podanie leku, pozostawienie ciała obcego w ciele podczas zabiegu, podanie niewłaściwej grupy krwi)
odszkodowania za szkody na zdrowiu i zadośćuczynienia za doznane krzywdy
naruszenia praw pacjenta, które mogą polegać na odmowie dostępu do dokumentacji medycznej, naruszeniu tajemnicy informacji o pacjencie i jego stanie zdrowia, nieposzanowaniu godności osobistej pacjenta
zakażeń szpitalnych powstałych w związku z pobytem w szpitalu
powikłań po zastosowanym leczeniu
zgonu na skutek nieprawidłowego leczenia lub zaniedbań

Co można uzgodnić w trakcie mediacji?

Mediacja daje przestrzeń stronom do powiedzenia o swoich potrzebach, oczekiwaniach i preferowanych rozwiązaniach zaistniałego sporu. W mediacji strony mogą uzgodnić akceptowalną dla obu stron kwotę odszkodowania oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Mogą też porozumieć się co do kosztów związanych ze zniwelowania negatywnych skutków jakie miało dla pacjenta zdarzenie medyczne takich jak pokrycie kosztów leków, dodatkowych zabiegów, rehabilitacji czy wizyt u specjalistów. W mediacji możliwe jest uzyskanie przeprosin, a także ustalenie, że zostanie opublikowane oświadczenie o określonej treści. Jeśli na skutek błędu lekarskiego doszło do zgonu pacjenta, to jego bliscy mogą domagać się wypłaty zadośćuczynienia i zwrotu kosztów pochówku.

Mediacja może skutkować też zobowiązaniem się placówki do dokonania określonych zmian organizacyjnych np. przeglądu regulacji i wdrożenia lub uszczegółowienia procedur, które pomogłyby uniknąć w przyszłości podobnych sytuacji.

Rola mediatora w rozwiązywaniu sporów medycznych

W rozwiązywaniu sporów medycznych mediator odgrywa istotną rolę. Stronom w mediacji, a szczególnie pacjentowi lub jego najbliższym mogą towarzyszyć silne emocje. Jest to zupełnie naturalne, ponieważ mediacja w sprawach medycznych dotyczy wartości jaką jest zdrowie i życie, a błędy medyczne mogą prowadzić do nieodwracalnych konsekwencji. Mediator może pomóc stronom opanować emocje i skupić się na problemie do rozwiązania. Dzięki umiejętnemu zadawaniu pytań mediator może wspierać strony aby były w stanie powiedzieć czego tak naprawdę oczekują od siebie nawzajem i dlaczego jest to dla nich ważne. Może też wskazać stronom szerszą perspektywę sporu i pomóc uświadomić uczestnikom mediacji jakie konsekwencje będzie miało dalsze trwanie w sporze, a jakie dojście do porozumienia. Dla skutecznego prowadzenia mediacji konieczne jest odpowiednie przygotowanie mediatora. Nie chodzi tu ściśle o wiedzę z obszaru medycznego, choć to oczywiście może być pomocne, ale o umiejętność słuchania i zadawania pytań, które pomogą stronom wypracować satysfakcjonujące porozumienie.

Planowane zmiany w mediacji w sprawach medycznych

Potencjał mediacji w sprawach medycznych jest bardzo duży z uwagi na coraz większą świadomość prawną pacjentów i oczekiwanie respektowania praw. Aby mediacja mogła być w pełni wykorzystywana wydaje się konieczne wprowadzenie zmian w obowiązujących przepisach patrząc zarówno z perspektywy pacjentów jak i lekarzy. Od kilku lat postulowane jest wprowadzenie zmian w przepisach prawach, które umożliwiłyby umorzenie postępowania przez rzecznika odpowiedzialności zawodowej lub sąd lekarski jeśli strony zawarłyby ugodę przed mediatorem. Do umorzenia mogłoby dojść gdyby obwiniony lekarz pojednał się z pokrzywdzonym i naprawił szkodę lub zadośćuczynił za wyrządzoną krzywdę. Rzecznik odpowiedzialności zawodowej lub sąd lekarski ocenialiby indywidualnie w każdej sprawie jej okoliczności i rozmiar szkody, aby podjąć decyzję czy umorzenie jest uzasadnione.

Zaproponowane rozwiązanie Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej Naczelnej Izby Lekarskiej dotyczące instytucji mediacji w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy i lekarzy dentystów poparł Rzecznik Praw Obywatelskich który w piśmie skierowanym do Ministra Zdrowia w 2022 r. wskazał, że instytucja mediacji sprzyja uzyskaniu przez strony konfliktu akceptowalnego dla nich rozwiązania, które nie byłoby możliwe w toku postępowania przed sądem lekarskim oraz poprawie wzajemnych relacji skonfliktowanych osób.

Wydaje się, że wątpliwości wśród pokrzywdzonych pacjentów może budzić to, że funkcję mediatora w izbie lekarskiej pełni lekarz. Wobec tego mogą pojawić się obawy co do bezstronności mediatora, a to z kolei może przekładać się na niechęć do udziału w mediacji.

Jeśli Ty także masz wątpliwości, skontaktuj się z nami! Pomożemy je rozwiać i wszystko Ci wytłumaczymy.