Mediacje, w zależności od przyjętego kryterium, można podzielić na kilka rodzajów. Patrząc na to jakiej dziedziny życia i prawa dotyczy mediacja można wyróżnić mediacje karne, w sprawach nieletnich, cywilne, rodzinne, gospodarcze, pracownicze.
Kolejny podział mediacji zależy od tego, w jaki sposób mediacje się rozpoczynają – są to mediacje sądowe i pozasądowe (umowne).
Z uwagi na sposób prowadzenia mediacji można wyróżnić mediacje stacjonarne i mediacje online. Istnieją także mediacje pośrednie, w której strony nie spotykają się bezpośrednio, a mediator po prostu przekazuje im propozycje rozwiązań. Są jednak praktykowane dość rzadko.
Mediacje sądowe i pozasądowe
Mediacje sądowe są prowadzone po wydaniu przez sąd postanowienia o skierowaniu stron do mediacji. Sąd może skierować sprawę do mediacji z własnej inicjatywy lub na wniosek stron. Mediacja sądowa ma bardziej formalny charakter, ponieważ przepisy prawa regulują procedurę mediacyjną i skutki zawarcia ugody. Regulacje dotyczące mediacji znajdują się m.in. w Kodeksie postępowania cywilnego, Kodeksie postępowania karnego oraz ustawie o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. W mediacjach sądowych strony mają prawo wyboru mediatora, ale jeśli nie dokonają wyboru, to mediatora wyznacza sąd. Zazwyczaj mediator wyznaczony przez sąd kontaktuje się ze stronami w celu umówienia spotkania.
Mediacje pozasądowe (umowne) są prowadzone dlatego, że strony tak zdecydowały. Strony mogą postanowić o prowadzeniu mediacji już na etapie zawierania umowy, poprzez zamieszczenie w niej tzw. klauzuli mediacyjnej. Wynika z niej, że strony zobowiązują się, że w razie problemów związanych z realizacją umowy będą dążyć do polubownego rozwiązania konfliktu przy udziale mediatora. Decyzja o przystąpieniu do mediacji pozasądowej może nastąpić także na późniejszym etapie – strony mogą porozumieć się co do tego, że pewne kwestie chcą rozwiązać samodzielnie zamiast pójść do sądu. Mediacja pozasądowa jest mniej sformalizowana niż mediacja sądowa, ponieważ decyzję o wyborze mediatora podejmują strony. Same zgłaszają się do wybranego mediatora i ustalają szczegóły dotyczące prowadzenia mediacji.
Strony, które chcą wziąć udział w mediacji powinny zawrzeć umowę o mediację, w której określają czego dotyczy sprawa, wskazują mediatora lub sposób jego wyboru.
Mediacja pozasądowa to bardzo korzystne rozwiązanie, ponieważ pozwala jeszcze przed rozpoczęciem procesu sądowego podjąć próby ugodowego rozwiązania sporu. W razie niepowodzenia i niedojścia do porozumienia, strony zawsze będą mogły rozpocząć proces sądowy. Mediacja może jednak okazać się dużo szybszym i tańszym sposobem zakończenia konfliktu.
Czy mediacja jest obowiązkowa?
Nie. Mediacja jest dobrowolna, więc żadna ze stron nie musi z niej korzystać. Z pewnością jednak warto rozważyć takie rozwiązanie, ponieważ może prowadzić do szybszego i tańszego zakończenia sporu. Jeśli chodzi o wyrażoną wcześniej zgodę, to warto pamiętać, że sąd może nałożyć na stronę obowiązek zwrotu kosztów wywołanych nieusprawiedliwioną odmową udziału w mediacji, na którą strona uprzednio wyraziła zgodę.
Mediacje stacjonarne i online
Mediacja stacjonarna oznacza, że strony spotykają się z mediatorem w tym samym miejscu i czasie. Może być dobrym rozwiązaniem jeśli strony przebywają w niedalekiej odległości i mediator może w tej okolicy prowadzić mediacje. To także idealne rozwiązanie dla osób, które mają problemy z odpowiedniej jakości łączem internetowym czy też dla osób, które nie mają przestrzeni do odbywania rozmów w sposób zapewniający poufność. Także z uwagi na towarzyszące stronom emocje w czasie rozmów mediacyjnych, mediacja stacjonarna może niekiedy okazać się lepszym rozwiązaniem. Czasami stronom może być łatwiej mówić o niektórych sprawach „na żywo”.
Mediacja online (zdalna, e-mediacja) polega na wykorzystaniu w mediacji narzędzi komunikacji bezpośredniej takich jak wideokonferencja czy telekonferencja. Aby mediacja online była możliwa trzeba zwrócić uwagę na kilka praktycznych kwestii takich jak dostęp stron do sprawnego urządzenia i odpowiedniego połączenia gwarantujących niezakłóconą możliwość aktywnego udziału w posiedzeniu. Do prowadzenia mediacji online potrzebna jest także przestrzeń, która będzie gwarantowała poufność rozmów. Trudności mogą pojawić się gdy uczestnik mediacji zamieszkuje z domownikami, którzy w trakcie trwania mediacji mogliby słyszeć rozmowę albo w sytuacji gdy uczestnikami mediacji są osoby zamieszkujące wspólnie np. małżonkowie.
Jak podpisać dokumenty w mediacji online?
Jeśli mediacja prowadzona jest zdalnie, to pojawia się pytanie: jak podpisać ugodę zawartą przed mediatorem? Istnieje kilka praktycznych sposobów:
- strony mogą umówić się na spotkanie z mediatorem i w jego obecności podpisać wypracowaną wcześniej ugodę w formie papierowej,
- strona może podpisać zaakceptowaną przez obie strony ugodę w wersji papierowej i wysłać odpowiednią liczbę egzemplarzy drugiej stronie. Druga strona po podpisaniu ugody może ją przesłać do mediatora,
- każda ze stron może podpisać własny egzemplarz ugody (dokumenty muszą mieć tożsamą treść) i przekazać go mediatorowi (do zawarcia umowy. Wystarczy wymiana dokumentów obejmujących treść oświadczenia woli, z których każdy jest podpisany przez jedną ze stron,
- strony mogą podpisać ugodę elektronicznie z wykorzystaniem podpisu elektronicznego (kwalifikowany podpis elektroniczny ma skutek równoważny podpisowi własnoręcznemu) lub – zgodnie z opinią części środowiska – z użyciem profilu zaufanego.
Nie będzie można uznać, że nastąpiło zatwierdzenie ugody, jeśli zostanie ona zaakceptowana przez strony w formie sms czy wiadomości e-mail.
Jeśli potrzebujesz porady, skorzystaj z pomocy doświadczonego prawnika, który posiada również kompetencje mediacyjne.
Zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią w Warszawie – umów się na konsultację już dziś!
